Plakkerige bladeren en zwarte aanslag? Zo herken en pak je bladluis aan

Voelen de bladeren van je planten plakkerig aan? Zie je een zwarte laag op het blad die op roet lijkt? Of krullen de jonge bladeren ineens om? Dan is de kans groot dat bladluis de oorzaak is. In dit artikel lees je waar die plakkerige laag vandaan komt, wat die zwarte aanslag precies is en aan welke andere sporen je bladluis herkent. Daarna lees je hoe je een plaag voorkomt en hoe je bladluis stap voor stap aanpakt, zonder gif.

Wat is bladluis?

Bladluizen zijn kleine insecten van meestal 1 tot 3 millimeter. Er bestaan veel verschillende soorten, in kleuren als groen, zwart, grijs, geel en roze. Je vindt ze vaak in groepjes op jonge scheuten, aan de onderkant van bladeren en rond bloemknoppen. Daar is het plantenweefsel nog jong en zacht, zodat ze makkelijk bij het sap kunnen.

Wat bladluis lastig maakt, is de snelheid waarmee de dieren zich vermeerderen. In het voorjaar en de zomer krijgen de vrouwtjes nakomelingen zonder dat er een mannetje aan te pas komt. Ze leggen dan geen eitjes, maar brengen levende jongen ter wereld. Zo kan een klein groepje binnen een paar weken uitgroeien tot een flinke kolonie. Wordt het te druk op een plant, dan ontstaan er luizen met vleugels die naar een nieuwe plant vliegen.

Wie op tijd begint met bladluis bestrijden, voorkomt dat een paar luizen uitgroeien tot een plaag. Daarom is het zo handig om de sporen te herkennen die bladluis achterlaat.

Plakkerige bladeren: dit is honingdauw

Plantensap bevat veel suikers, maar weinig eiwitten. Om genoeg eiwitten binnen te krijgen, zuigen bladluizen veel meer sap op dan ze nodig hebben. Het overschot aan suiker scheiden ze weer uit. Dat zoete, kleverige vocht heet honingdauw.

Honingdauw druppelt van het blad naar beneden. Je vindt het daarom niet alleen op de aangetaste plant, maar ook op de bladeren eronder, op tuinmeubelen, op ramen en op een auto die onder een boom staat. Onder lindebomen is dat in de zomer een bekend verschijnsel.

Houd er wel rekening mee dat ook andere insecten honingdauw maken, zoals witte vlieg, dopluis en wolluis. Kijk dus altijd goed welk insect er op de plant zit voordat je iets onderneemt.

Zwarte aanslag: dit is roetdauw

Blijft honingdauw langere tijd op het blad liggen, dan gaan er schimmels op groeien. Die vormen een zwarte of donkergrijze laag die veel weg heeft van roet. Dit noemen we roetdauw. De schimmel leeft van de suikers in de honingdauw en dringt niet in de plant zelf door.

Toch is roetdauw niet onschuldig. De donkere laag houdt zonlicht tegen. Een plant heeft licht nodig om energie te maken, dus met een zwarte laag op het blad groeit hij minder goed. Een plant die al verzwakt is door bladluis, krijgt het dan extra zwaar.

Roetdauw verdwijnt niet zolang er nieuwe honingdauw bij komt. Pak daarom eerst de bladluis aan. Daarna kun je de aanslag bij kamerplanten en kleinere planten voorzichtig afwassen met lauw water en een zachte doek.

Andere sporen van bladluis

Plakkerig blad en zwarte aanslag zijn vaak de eerste dingen die opvallen, maar er zijn meer signalen. Jonge bladeren kunnen omkrullen of vervormen, omdat de luizen sap uit het groeiende blad zuigen. Soms blijven groeitoppen achter of gaan bloemknoppen niet goed open. Ook kleine witte velletjes op het blad zijn een aanwijzing. Dat zijn de oude huidjes die bladluizen achterlaten wanneer ze vervellen.

In het overzicht hieronder zie je in één oogopslag wat de meest voorkomende signalen betekenen.

Waarom mieren en bladluis vaak samen voorkomen

Zie je veel mieren die langs de stengels van een plant op en neer lopen? Kijk dan eens goed tussen de bladeren. Mieren zijn dol op honingdauw en halen die bij kolonies bladluizen weg. In ruil daarvoor beschermen ze de luizen tegen hun natuurlijke vijanden, zoals de larven van lieveheersbeestjes. Zo helpen mieren een bladluisplaag onbedoeld een handje.

Wil je bladluis goed aanpakken, dan loont het dus om ook de mieren aan te pakken. Doe dat bij voorkeur zonder gif. Chemische middelen treffen namelijk ook nuttige insecten, zoals lieveheersbeestjes, zweefvliegen en sluipwespen, en juist die helpen je tegen bladluis. Door te kiezen voor natuurlijke bestrijdingsmiddelen blijft de natuurlijke balans in je tuin zoveel mogelijk intact.

Bladluis voorkomen

Een gezonde plant heeft minder last van bladluis dan een zwakke plant. Geef je planten een goede plek, voldoende water en niet te veel mest. Vooral veel stikstofrijke mest zorgt voor zachte, snelle groei en daar zijn bladluizen juist dol op.

Controleer je planten daarnaast regelmatig, zeker vanaf het voorjaar. Ik kijk zelf graag één keer per week even onder de bladeren en bij de jonge toppen. Een klein groepje luizen is dan nog makkelijk weg te halen.

Ten slotte helpt een gevarieerde tuin. Bloeiende planten trekken nuttige insecten aan, zoals zweefvliegen en sluipwespen. Planten met schermvormige bloemen, zoals venkel en dille, zijn daar bijzonder geschikt voor. Zoek je meer ideeën om je tuin gezond en afwisselend te houden, dan vind je op een tuinblog veel

Bladluis aanpakken in drie stappen

Heb je bladluis ontdekt? Geen paniek. Met de volgende stappen krijg je het meestal goed onder controle.

Stap 1: Begin eenvoudig

Bij een klein groepje luizen is een simpele aanpak vaak genoeg. Spuit de luizen buiten weg met een harde waterstraal of veeg ze voorzichtig van het blad. Zwaar aangetaste toppen kun je ook gewoon wegknippen. Een kamerplant zet je onder de douche met lauw water. Dek de potgrond dan even af, zodat die niet te nat wordt.

Stap 2: Zet natuurlijke vijanden in

Is de plaag groter, dan krijg je hulp van de natuur. Verschillende insecten eten bladluizen of gebruiken ze om zich voort te planten. Lieveheersbeestjes zijn het bekendst. Zowel de kevers als de larven eten bladluizen. De larven zien er overigens heel anders uit dan de kever: ze zijn langwerpig, donker van kleur en hebben vaak gele of oranje vlekjes. Veel mensen herkennen ze daardoor niet.

Ook de larven van gaasvliegen en zweefvliegen eten veel bladluizen. Sluipwespen werken op een andere manier. Ze leggen een eitje in een bladluis, waarna de larve zich in de luis ontwikkelt. De luis zwelt op en verkleurt tot een bruin of goudkleurig omhulsel. Zie je die opgezwollen luizen op je planten, dan zijn er dus al sluipwespen aan het werk.

Zie je weinig natuurlijke vijanden in je tuin, dan kun je ze ook zelf uitzetten. Doe dat zodra je de eerste kolonies ziet en het weer niet te koud is. Zet ze zo dicht mogelijk bij de bladluizen en volg de gebruiksaanwijzing op de verpakking, want die verschilt per soort. Spuit de planten daarna niet meer af met water, anders spoel je de helpers weg.

Stap 3: Controleer en geef het de tijd

Natuurlijke vijanden werken niet in één dag. Kijk daarom elke week hoe het ervoor staat. Zie je minder luizen en meer lieveheersbeestjes, larven of opgezwollen luizen, dan ben je op de goede weg. Is de plaag verdwenen, dan kun je de resten van honingdauw en roetdauw afwassen.

Let op het seizoen

Bladluis is buiten vooral een probleem in het voorjaar en de zomer. Toch is het najaar ook een belangrijk moment. Veel soorten overwinteren als eitje op bomen en struiken. Knip daarom in de herfst zwaar aangetaste scheuten weg en houd je fruitbomen en struiken extra in de gaten zodra het voorjaar begint.

Binnen ligt dat anders. In een warme woonkamer kunnen bladluizen het hele jaar door actief blijven. Controleer daarom ook je kamerplanten regelmatig en zet een nieuwe plant eerst een paar weken apart, voordat je hem tussen je andere planten zet.

Tot slot

Plakkerige bladeren en een zwarte aanslag zijn duidelijke signalen dat er iets aan de hand is. Meestal zit bladluis erachter. Hoe eerder je dat ziet, hoe makkelijker je het oplost. Begin eenvoudig, laat de natuur het werk doen waar het kan en controleer je planten regelmatig. Zo blijven je planten gezond, zonder dat je naar gif hoeft te grijpen.